غار کرفتو پدیده ای عجیب از عظمت خداوند
به گزارش عدالت خبر باد پژواک اصیل آوای غریب را گوی از عمق تاریک تاریخ با خود می آورد، از کجا و از هرکس بود مرا به اینجا کشاند سرزمینی ساکت و مجهور ، پیچ و خم جاده های اوباتو در حد فاصل دیواندره و سقز از روستای یوزباشکندی گذرت می دهد و از سایه صخره ها که آفتابی می شوید کرفتو قد علم می کند.
تا عظمت پدیده ای عجیب از خلقت خداوند نفست را در سینه بند کند. عده ای در راه هستند و بسیاری هم نیز از سنگ فرش غار روی به سراشیب غار دارند. بهار است و طبیعت بساط نشاط را گسترده است و اگر چه صخره ها سنگین اند اما سایه لطیف دارند و با سنگ فرشهای همواری که بر دامنه پهن شده است مکانی مناسب برای چادر زدن و فع خستگی مهیا است.
غار کرفتو چهار طبقه است، طبقه اول، دو اتاق بزرگ دست کند است با اتاقهای تودرتو با پنجره های که رو به اطراف باز است و دید مناسبی به ساکن می داده است.
بر دیواره غار اشکال کهنی برجاست که متاسفانه به دلیل نوشته های نا متجانس که برخی بازدید کنندگان به یادگار گذاشته اند قابل نمایش نیست.
در اکثر طبقات غار چاهای سنگی دیده می شود که کاربرد های متفاوت از جمله انبار آب و غله داشته اند. ساکنان غار با توجه به سردسیر بودن منطقه و بارش های فراوان مشکل تامین آب نداشته اند و همینک نیز در زیر یکی از صخره های نزدیک دهانه غار آبی گوارا از لابلای سنگ ها می گذرد و چون ریسمانی نقره ای به زمین می رسد.
شهرستان دیواندره یکی از شهرستانهای غنی در جاذبه های طبیعی و تاریخی است که هر کدام از آنها می تواند به اندازه یک کارخانه برای این شهرستان مفید باشد . اما متاسفانه بی توجهی گذشتگان باعث شده است که مردم این منطقه هیچ بهره ای از این جاذبه های خدادای نبرند در اینجا به معرفی یکی از آثار نام دار و مطرح شهرستان دیواندره به نام «غار کرفتو» می پردازیم که مردم در حرکتهای خود جوش می خواهند تا آن را به جهانیان معرفی کنند در ادامه بیشتر در باره غار کرفتو می خوانید .
معرفی غار کرفتو
غار کرفتو در استان کردستان آیینه ای از تدبیر و هنر نیاکانمان برای زیستن در شرایط سخت و نماد عینی تطبیق نیاز انسان با بضاعت طبیعت است.
غار کرفتو از نوع غارهای آهکی و طبیعی است و به احتمال زیاد در دوران سوم زمین شناسی شکل گرفته است. این غار در فاصله ۶۷ کیلومتری شهر دیواندره قرار دارد و در تقسیمات سیاسی در حوزه شهرستان دیواندره قرار دارد و تمام کارهای اداری مربوط به غار کرفتو در اختیار شهرستان دیواندره می باشد.
اماکن طبیعی و ابنیه های باستانی همواره در جدول برنامه ریزی اهداف سفر گردشگران به ویژه در تعطیلات نوروز جایگاهی خاص دارد و غار کرفتو به سبب ترکیب زیبایی های طبیعت و آثار فوق العاده عمرانی بشر در گذشته های خیلی دور مقصدی در جدول برنامه ها است.
کردستان به دلیل قدمت و پیشینه بلند تاریخی، یکی از استان های کهن کشور پهناور ایران محسوب می شود که وجود آثار باستانی، سکونتگاه های طبیعی در دل صخره های سنگی شاهدی بر این مدعا
است.
غار کرفتو بی شک یکی از جذاب ترین نقاط دیدنی غرب کشور محسوب می شود که ایرانیان باستان بدون داشتن ابزار برقی و تنها با وسایل دستی آن را ایجاد کردند.
حرکت خودجوش مردمی برای حمایت از غار کرفتو
بعد از بهمن ماه سال ۱۳۱۸ که این غار در فهرست آثار ملی و در کنار ۸۰۰ اثر تاریخی کردستان که به ثبت ملی رسیده اند قرار گرفت اما متاسفانه با توجه به قدمت و دارا بودن تمام شرایط هیچ قدمی برای به ثبت جهانی رساندن آن برداشته نشد تا اینکه به درخواست مردم و مسئولان شهرستان دیواندره بحث جهانی شدن غار کرفتو رسانه ای شد و در حال حاضر پرونده آن در حال تکمیل شدن برای ارسال برای ثبت جهانی است.
برای دومین سال پیاپی هم در حرکتی مردمی غار تاریخی کرفتو جهت استقبال از گردشگران نوروزی توسط مردم دیواندره پاکسازی و آماده سازی شد.
این حرکت هرساله در اواسط اسفند ماه صورت می گیرد و امسال هم در ۱۴ اسفند ماه با حضور تمامی فعالان استان کردستان در زمینه های مختلف صورت پذیرفت.
عزم همگانی و فرهنگ سازی در جامعه برای حفاظت و صیانت از میراث گذشتگان و جلوگیری از تخریب آن حفاظت از آثار باستانی در قرن حاضر به عنوان یکی از هدف های اصلی توسعه هزاره و یکی از ارکان مهم توسعه پایدار شناخته شده است.
لازم است برای حفظ و پاکسازی این غار که در شرف ثبت جهانی می باشد، از خودمان شروع کنیم، برای همین زبالههای داخل این غارها را که برخی از آنها از سالهای خیلی دور در این فضاها باقی ماندهاند، جمعآوری کنیم واین حرکت مردمی را هرساله تکرار نمایند.
اینک که قدمی برای ثبت جهانی آن توسط اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری کردستان برداشته شده است برای کارهای تکمیل پرونده که بخشی از آن اسکن لیزر ، تعیین محوطه تاریخی و طبیعی و تهیه نقشه غار کرفتو می باشد طبق اعلام آن سازمان نیاز به ۷۰۰ میلیون تومان اعتبار است که امیدواریم این اعتبار هرچه زودتر تامین شود.
مشخصات غار کرفتو دیواندره
ستون فقرات اصلی غار نزدیک به ۷۵۰ متر طول دارد که در این مسیر پر پیچ و خم، دهانه ها و دالان های گوناگونی منشعب می شود و به همین جهت تاکنون کسی قادر به شناسایی تمامی این مسیرها و تهیه نقشه کامل از آن نشده است.
مسیر طبیعی غار در طول خویش دارای تفاوت های بسیاری است، به طوری که در برخی بخش ها علاوه بر وسعت خاص دالان ها و تالارهای طبیعی و ارتفاع زیاد سقف آنها، قسمت هایی وجود دارد که باید به حالت سینه خیز و به دشواری از آنها عبور کرد. همین وضعیت خاص باعث شده افسانه ها و داستان های بسیاری در میان اهالی منطقه وجود داشته باشد و بسیاری از طلسم غار و نحوه ایجاد آن سخن به میان آورند.
حتی این امر در نوشته های نویسندگان محلی استان تاثیر گذاشته و به ذکر چنین مطالبی پرداخته اند. غار کرفتو با شماره ۳۳۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
کتیبهای یونانی بر سردر یکی از اتاقهای طبقهٔ سوم این غار وجود دارد که از این غار به عنوان معبد هراکلس نام بردهاست در معماری این غار علاوه بر ایجاد اتاقها و راهروهای عبوری، سعی شده تا اتاقها با هم مرتبط باشند. نورگیرهایی به سمت بیرون تعبیه شدهاند و بر دیوارهای غار در بعضی از اتاقها نقوشی به صورت تجریدی از حیوانات، انسان و گیاه حجاری شدهاست.
کرفتو در زیر آب قرار داشته است
با توجه به پژوهشهای به عمل آمده، در دوران میانزیستی کرفتو در زیر آب بودهاست و در اواخر این دوره ارتفاعات آن از آب خارج شدهاست. غار کرفتو از غارهای آهکی و طبیعی است که در ادوار مختلف تغییرات و دگرگونیهای عمده و دخل و تصرفات بسیار در آن به وجود آمدهاست. در حال حاضر طول غار حدود ۷۵۰ متر است و راههای فرعی متعددی از آن منشعب میشود. غار چهار طبقه دارد و حجاران هنرمند، به زیبایی فضاهایی را در مدخلهای غار تراشیده و اتاقها، راهرو و دالانهای متعددی را به وجود آوردهاند.
غار کرفتو در چه دورانی مورد استفاده قرار گرفته است
تنها صبر و شکیبایی کندهکاران ماد توانسته چنین معماری باشکوهی را خلق کرده باشد. مشاهده تعداد زیادی اطاق و راهرو که در قلب کوهستان ایجاد شده و در طبقات مختلف مرتبط با همدیگر قرار گرفته، هر بینندهای را شگفتزده میکند. بدون تردید نوع چکش و قلم مورد استفاده کندهکاران آهن بوده است.
مردمی که در این منطقه زندگی میکردهاند از لشکرکشیهای وحشیانه آشوریان هراس داشته و احتمالاً اقدام به ایجاد این قلعه در داخل یک غار طبیعی کردهاند.
دژ کرفتو در دورانهای مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. این مسئله از سبک معماری مورد استفاده در آن و نیز از سنگ نگارههای روی دیوارها آشکار میگردد. بقایا و آثار متأخرتر از قبیل نوشتههای یونانی و کتیبهای مربوط به دوره اسلامی نیز وجود دارد.
سنگ نگاره های غار کرفتو
اکثرسنگ نگارههای غار متعلق به دوره آخر ساخت و استفاده مردم از غار میباشد. موتیفهای موجود در غار کرفتو به نظر میآید تعدادی اسب و سواران، انسان، بزکوهی، گوزن، شتر، دست انسان، اشکال و تصاویر سمبلیک یا علائم نمادین را به تصویر کشیدهاند. این تصاویردر بیشتر اطاقهای کنده شده در دل غار دیده میشود.
متأسفانه بعضی از این تصاویر در زمانهای اولیه بر اثر تغییراتی در معماری آن آسیب دیدهاند. سنگ نگارهها به سبب نوشتن یادگاری توسط بازدید کنندهها بیشتر صدمه دیدهاند. به طور کلی سنگ نگارههای غار کرفتو بسیار شبیه به منطقه سارال با مو ضوعات بسیار مشابه میباشد.
این غار در پی تحقیقات باستانشناسان در سال ۱۳۷۹ مورد حفاری و گمانهزنی قرار گرفت. بنا به گفته باستانشناسان وجود تراشههای سنگ در داخل و خارج غار بیانگر استفاده انسان از غار مربوطه در زمانهای پیش از تاریخ میباشد. جالب توجه است که این تحقیق درست بعد از آماده کردن غار برای بازدید کنندهگان آغاز گردید.
متأسفانه در حین آمادهسازی محل برای بازدید کنندهگان و نیز طی سونداژهای باستانشناسی، صدماتی به غار وارد شده است. باستانشناسان در جستجوی بقایا و آثار دوران نوسنگی و قبل از نوسنگی بوده و توجهی به نظرات بنده نداشته مبنی بر اینکه بقایای زیادی از دوران اولیه سنگ در هورامان وجود دارد. در نتیجه تحقیق در منطقه دریافتم که کوههای اطراف غار کرفتو نیز دارای سنگنگاره هستند.
تلاش برای ثبت جهانی
جا دارد بحث غار کرفتو و به ثبت رساندن آن در فهرست آثار تاریخی جهان را به صحن علنی مجلس برد تا نمایندگان برای ثبت رساندن آن قدمی بردارند. ثبت جهانی آثار تاریخی افتخاری بزرگ برای فرهنگ و تاریخ هر کشوری است بنابراین کشورهای جهان تلاش زیادی می کنند تا آثار تاریخی انها در این فهرست جای گیرد.
با ثبت یک اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو توجه و حمایتهای جهانی به سوی اثر ثبت شده معطوف میشود. شاید بتوان جلب گردشگر را مهمترین فایده ثبت یک اثر تاریخی به شمار آورد . با ورود گردشگر نظامهای اقتصادی – اجتماعی – سیاسی – فرهنگی و… کشورها پویا تر می شود و تاثیرات مشهودی در وضعیت معیشت و بهداشت و امنیت و… ساکنان بومی مناطق بوجود می آورد .
تعیین عرصه و حریم قانونی این محوطه در دو بخش تاریخی و طبیعی، تهیه نقشه غار کرفتو و ایجاد کمپینگ های گردشگری خارج از حریم محوطه کرفتو از دیگر اقدامات مورد نیاز برای تکمیل پرونده طبیعی غار کرفتو جهت ارائه به سازمان یونسکو بوده. که سازمان میراث فرهنگی استان به عنوان متولی امر ملزم به پیگیری در تامین اعتبار لازم وتکمیل گزارش نهایی پرونده غار کرفتو و ارسال به سازمان یونسکو شده که انشاالله با ثبت جهانی این اثردر آینده ای نزدیک شاهد شکوفایی صنعت توریسم وجذب حداکثری گردشگران داخلی وخارجی در منطقه کرفتوباشیم.
مزایای ثبت جهانی یک اثر
ثبت یک اثر در فهرست جهانی مزایایی را نیز برای آن اثر به دنبال خواهد داشت، برابر مفاد کنوانسیون ۱۹۷۲، حمایت از میراث فرهنگی و طبیعی بیش از همه وظیفه کشوری است که یک اثر جهانی را در خود جای داده است، لیکن این وظیفه از سوی جامعه بین المللی نیز مورد تأیید و حمایت قرار می گیرد.
بر این اساس در ماده ۷ کنوانسیون گفته شده که مقصود از حمایت بین المللی میراث فرهنگی و طبیعی جهان، ایجاد یک نظام همکاری و مساعدت بین المللی به منظور تایید دولت های متعهد کنوانسیون در کوشش هایی است که به خاطر حفاظت و تشخیص میراث فرهنگی خود مبذول می دارند.
بخشی از حمایت هایی که از آثار جهانی صورت می پذیرد، به شکل مالی و از طریق صندوق میراث جهانی به عمل می آید، منابع این صندوق از طریق سهمیه بندی اجباری یا داوطلبانه اعضای کنوانسیون و وجوه پرداختی، هدایای دولت ها، مجامع بین المللی، دستگاه های عمومی یا خصوصی و اشخاص تأمین می شود.
سایر حمایت ها نیز شامل کمک های فنی و مطالعاتی، در اختیار گذاردن کارشناسان و نیروی انسانی لازم، تربیت کارشناسان در همه سطوح و تهیه تجهیزات فنی است.
تشکیل پرونده ثبت جهانی غار کرفتو
معاون میراث فرهنگی استان کردستان در مورد روند تشکیل پرونده برای ثبت این غار در فهرست آثار جهانی گفت: تعیین عرصه و حریم قانونی این محوطه در دو بخش تاریخی و طبیعی، تهیه نقشه غار کرفتو و ایجاد کمپینگ های گردشگری خارج از حریم محوطه کرفتو از اقدامات مورد نیاز برای تکمیل پرونده طبیعی غار کرفتو جهت ارائه به سازمان یونسکو است.
علیرضا آذرشب افزود: سازمان میراث فرهنگی استان به عنوان متولی امر ملزم به پیگیری در تامین اعتبار لازم و تکمیل گزارش نهایی پرونده غار کرفتو و ارسال به سازمان یونسکو شده و امیدواریم با ثبت جهانی این اثر در آینده ای نزدیک شاهد شکوفایی صنعت توریسم و جذب حداکثری گردشگران داخلی و خارجی در منطقه کرفتو باشیم.
وی اظهار کرد: در صورت تأمین اعتبار و تکمیل پرونده، غار کرفتو در بخش معماری دست کند، در فهرست میراث طبیعی یونسکو ثبت می شود.
آذرشب گفت: پرونده معماری دست کند غار کرفتو در استان کردستان که قرار است به پرونده معماری های دست کند زنجیره ای در ایران الحاق شود، در شورای فنی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور تایید شده است.
به گفته وی برای تکمیل این پرونده با هدف ارایه به یونسکو، به انجام یکسری مطالعات زمین شناسی نیاز داریم که در صورت تامین شدن اعتبار، این مطالعات و بررسی ها انجام می شود.
وی با اشاره به اینکه ثبت جهانی یک اثر روند خاص خود را باید طی کند، گفت: سهم کشورمان برای ثبت هر اثر جهانی در طول سال یک مورد است و قبل از ارایه اثر برای ثبت جهانی باید پرونده اش به صورت کامل تکمیل شود.
وی هزینه تکمیل پرونده غار کرفتو را هفت میلیارد ریال ذکر کرد و افزود: یک اثر ثبت شده ملی باید دارای برنامه مدیریتی باشد به این معنا که در مجموعه این اثر باید هفت کارشناس مرتبط با حوزه میراث فرهنگی مشغول به فعالیت شوند تا اثر ثبت جهانی گردد.
وی تعیین حریم را یکی از کارهای اولیه در راستای تکمیل پرونده غار کرفتو دانست و گفت: این بخش به تنهایی نیاز به یک میلیارد ریال اعتبار دارد و بعد از آن باید نمونه آزمایش های طبیعی و تاریخی از این اثر نیز موجود باشد.
آذر شب تخریب ساختمان های اطراف غار و جابجایی دکل مخابراتی را از دیگر مراحل مورد نیاز برای تکمیل پرونده ثبت جهانی غار کرفتو دانست و افزود: تمام این اقدامات نیاز به تامین اعتبار دارد.
وی با اشاره به اینکه اعتبارات سالانه برای تکمیل پرونده کرفتو ناچیز است، گفت: سال گذشته نزدیک به ۴۰۰ میلیون ریال به این موضوع اختصاص یافت که رقم ناچیزی است.
وی با اشاره به اینکه سازمان میراث فرهنگی کشور نگاه مثبتی به ثبت جهانی کرفتو دارد، گفت: در حال رایزنی با سازمان مرکزی جهت استخدام یک نیروی کارشناس میراث فرهنگی برای مدیریت غار هستیم که یکی از نیازهای اصلی این غار در جهت ثبت جهانی است.
معاون میراث فرهنگی کردستان، اختصاص اعتبار از سوی یونسکو به آثار جهانی، ارتقای رتبه اداره کل میراث فرهنگی کردستان به درجه یک، استخدام کارشناسان برای فعالیت در محدوده اثر و رونق صنعت گردشگری را از جمله مزایای ثبت جهانی غار کرفتو دانست.
گردآوری : هیوا محمدپور
شما هم در قسمت نظرات در مورد این مطلب بنویسد بعد از تائید مدیر منتشر خواهد شد
سلام ممنون از گزارش خوب و جالبتان از این غار دیدن کردیم واقعا زیباست
سپاس سپاس