مدیریت شهری «محله‌محور» راهکار توسعه سقز

در فصل هفتم قانون اساسی کشور که ازسوی جمعی از حقوقدانان و فقهای برجسته و براساس شرع مقدس اسلام تدوین شده، به شوراها پرداخته شده است. نقش شوراهای اسلامی در اداره جامعه بر شهروندان پوشیده نیست، اما با گذشت ۴دوره از عمر پارلمان‌های محلی، هنوز این شوراها به جایگاه اصلی خود دست پیدا نکرده‌اند و با مشکلات بسیاری مواجهند.

در کردستان نیز فعالیت شوراهای شهر و روستا با فراز و نشیب‌هایی همراه است که سقز نیز از این موضوع مستثنا نیست. با این وجودحرکت به سوی توسعه جز با مشارکت روزافزون شهروندان میسر نمی‌شود.
برهمین اساس از راهکارهایی که در این زمینه ارائه شده است، مدیریت شهری محله‌محور است. در این زمینه و همچنین وضع و جایگاه‌ شوراهای اسلامی در سقز با «افشین عزیزی» عضو شورای اسلامی این شهر به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه می‌خوانید.

به‌طورکلی چه تعریفی برای توسعه و به‌ویژه توسعه شهری دارید؟
در تعریف توسعه نکاتی را باید مدنظر داشت یعنی توسعه را مقوله ارزشی تلقی کنیم، آن را جریانی چند بعدی و پیچیده بدانیم و به ارتباط و نزدیکی آن با مفهوم بهبود توجه داشته باشیم. واژه توسعه به معنای بسط یافتن، تکامل و پیشرفت بوده و مفهومی است که از آغاز دوران مدرنیته برای کشورهایی که از سطح پایین رشد اجتماعی، اقتصادی و سیاسی برخوردار بودند ازسوی نظریه‌پردازان مطرح شد. با توجه به گستردگی مفهوم توسعه، این مفهوم در شاخه‌های متعددی تقسیم‌بندی می‌شود که شامل توسعه اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است که مجموع اینها شاخص‌های یک جامعه توسعه‌یافته را تشکیل می‌دهند.

شوراها در توسعه شهری چه نقش و جایگاهی دارند؟
نظارت بر استفاده صحیح از منابع مالی و انسانی شهری، نبود موازی‌کاری دستگاه‌های مربوط و کاهش هزینه‌ها از طریق مشارکت‌های مردمی، به افزایش قدرت و پررنگ شدن نقش شوراهای شهر در سطح مدیریت شهری می‌انجامد. پررنگ شدن نقش شوراها نیز در نهایت به «مهندسی ارزش» در مدیریت شهری و همچنین تعیین شاخص‌ها، اهداف، برنامه‌ها، نظارت و اجرا و بومی‌سازی منجر می‌شود. مشارکت عناصر محلی و بومی در تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌های شهری از طریق تفویض اختیار به افراد، ما را به سوی مدل و الگوی «مدیریت شهری محله‌محور» هدایت می‌کند که در آن نظرها و پیشنهادهای مردمی در سطوح مختلف به‌عنوان مهم‌ترین داده‌های شهری و مهم‌ترین اولویت‌های شهری در حوزه تصمیم‌گیری، ما را راهنمایی می‌کند. برهمین اساس مشارکت مردم در اداره امور اجتماعی از طریق شوراها ضامن اجرایی توزیع قدرت در جامعه است و درنتیجه، تحقق جامعه مدنی را به دنبال دارد. این موضوع زمانی محقق می‌شود که به اهمیت شخصیت مستقل حقوقی شوراها و غیردولتی بودن آنها باور داشته باشیم.

شوراها تاکنون به اهداف اصلی خود دست پیدا کرده‌اند؟
با گذشت چند دوره از شوراها هنوز شاهد مشکلات مختلفی در مناطق مختلف هستیم که سقز نیز از این قاعده مستثنا نیست. می‌طلبد که یک کار علمی و پژوهشی کامل در این زمینه انجام شود، اما به نظرم نبود تفاهم میان اعضا و نبود تعامل در جلسه‌ها برای رفع مشکلات شهری از دغدغه‌های شورای اسلامی شهر است که تنها مردم را با چالش جدی روبه‌رو کرده است. چند شغله بودن برخی اعضای شورای اسلامی شهرها سبب کم حوصلگی آنها شده است و این موضوع به تنهایی می‌تواند سبب بروز مشکلات فراوانی در امور محوله شود. نبود تخصص تجربی و تحصیلاتی درموضوع شورا و شهرداری و آشنا نبودن با مشکلات و مسائل شهری یکی دیگر از معضلات است.

اکنون شوراهای اسلامی با چه مشکلاتی مواجهند؟
نبود طرحی جامع برای جلوگیری از مهاجرت بی‌رویه، منجر به ساخت‌وسازهای غیرمجاز، تکدی‌گری و برخی آسیب‌های اجتماعی شده است که باید ازسوی شورا و شهرداری هرچه زودتر فکری به حال این موارد کرد. قانونمند نبودن چارت فعلی تشکیلاتی در شهرداری و نبود منابع مالی و پایدار برای شهرداری و شورای اسلامی شهر از دیگر مشکلات موجود است که سبب مختل شدن برنامه‌های این نهاد در اجرای امورمحوله شده است. از موارد دیگر می‌توان به بی‌اثر بودن تصمیم‌های شورا و شهرداری به دلیل کمبود نیروی اجرایی در برخی امور اشاره کرد که با توجه به نبود هزینه‌های مالی هنوز تصمیمی در این زمینه اتخاذ نشده است.

شوراها به جایگاه قانونی خود در قانون اساسی دست پیدا کرده‌اند؟
در ۹اصل قانون اساسی بر اهمیت، جایگاه و حیطه وظایف شوراها تأکید‌شده است و حتی استانداران، فرمانداران، بخشداران و سایر مدیران دولتی ملزم به رعایت تصمیم‌های شورای شهر شده‌اند، اما در عمل این‌گونه نیست و شوراها با جایگاه قانونی خود بسیار فاصله دارند. اوضاع به سمت بهبود جایگاه شوراها پیش می‌رود، اما همچنان تا رسیدن به شرایط مطلوب فاصله‌ها بسیار است. به نظر می‌رسد اثر‌گذاری شوراها به‌عنوان مردمی‌ترین بخش حاکمیت و به تبع آن، سایر نهادهای مدنی در مواجهه با نهادهای اجرایی رو به کاهش است، زیرا نهادهای فرادستی به جایگاه و نقش مردم در قالب مجموعه‌هایی مثل شورا در فرایند تصمیم‌گیری و مدیریتی توجهی ندارند. برخورداری نهادهای اجرایی از ابزارهای حمایتی لازم سبب شده است که نحوه ارتباط شوراها با نهادهای عمومی و اجرایی توأم با مصلحت‌گرایی باشد.

ارتباط شورا با دستگاه‌های دولتی چگونه است؟
این شوراها هستند که مصلحت‌ها را رعایت و از غفلت‌های حوزه اجرایی چشمپوشی می‌کنند، درحالی که وجود تنش‌ها می‌تواند به شکل‌گیری چالش‌های منطقی درفضای مدیریتی شهرها و کشور بینجامد و منجر به تحولات آگاهانه در توسعه شهرها و رفع مشکلات شهروندان شود. بنابراین چالش‌ها برای اصلاح امور ضروری‌هستند و اساساً هیچ اصلاحی بدون چالش اتفاق نمی‌افتد. ازسوی دیگر شوراها به‌عنوان نهادهای مدنی، قابلیت‌ برنامه‌ریزی و نظارتی دارند و نقش آنها به‌عنوان حلقه وصل با نهادهای حاکمیتی و مدیریتی در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با حوزه‌های شهری و روستایی بسیار مهم است. البته بعضی از مسئولان دستگاه‌های اجرایی پاسخگو نیستند و شفافیت لازم را ندارند و اگر شوراها نتوانند پای اصولی که مربوط به حقوق مردم است بایستند، انگیزه‌ای هم برای ادامه فعالیت در میان اعضای آنها باقی نمی‌ماند.

عملکرد شوراهای اسلامی را پس از ۴دوره چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در تحلیل و ارزیابی عملکرد شوراهای اسلامی شهر و روستا متغیرها و عوامل مهمی دخیل هستند که سهم همه عوامل از نظم و انضباط داخل شوراها گرفته تا قانون، وظایف و اختیارات آنها را باید در نظر گرفت. نحوه تعامل سایر دستگاه‌ها و دولت با شوراها، وجود فرهنگ کار شورایی و جمعی، نحوه تعامل شهرداری‌ها با شوراها، مسائل مالی و اقتصادی و نوع نگاه حاکمیت به شوراها همه عواملی است که باید جداگانه بررسی شود. به‌عنوان مثال قانون درحوزه وظایف، اختیارات، تشکیلات و انتخابات شوراها، هم نقص دارد و هم تعارض و ابهام که به همین دلیل تفسیرهای مختلف، اشکال‌های حقوقی و شفاف نبودن مرزها به چشم می‌خورد.  در حوزه اجرا به نظر می‌رسد در بدنه اجرایی کشور مقاومت در برابر شوراها زیاد است و میل به تمرکزگرایی وجود دارد. در دستگاه‌های اداری نیز بستر اجرایی مطلوب برای بهره‌گیری از ظرفیت شوراها وجود ندارد. در حوزه آموزش و توانمندسازی شوراها و نهادینه کردن فرهنگ شورایی، هم در خود شوراها و هم در جامعه مشکل داریم. نبود مدیریت یکپارچه و هماهنگ شهری یکی دیگر از مشکلات و چالش‌های اساسی است.

ارتباط مردم با شوراهای اسلامی چگونه است؟
از مهم‌ترین مؤلفه‌های مدنظر شورا، رصد‌کردن شیوه اداره و مدیریت شهر است. امروز شهروندان می‌توانند آن بخش از مدیریت شهر که به عهده شهرداری و تحت نظارت شورای اسلامی شهر است را با نگاهی به تغییرات حوزه‌های مختلف ببینند. این تغییرات، افزایش و تنوع فعالیت‌های شهرداری، رشد و توسعه زیرساخت‌های شهری، رشد سرانه‌ها و امکانات ورزشی، فرهنگی، اجتماعی، خدماتی، رفاهی، توسعه حمل‌ونقل عمومی، بهبود فضای زیست‌شهری و‌ آبادانی و نشاط و سرزندگی در محله‌هاست. البته باید گفت که بسیاری از مردم به‌طور دقیق با وظایف و اختیارات شورای شهر آشنا نیستند.

مشارکت مردم در مدیریت‌های محلی چگونه است؟
بی‌تردید فراهم بودن بسترهای لازم برای فعالیت مدیریت‌های محلی، می‌تواند فرصت‌های زیادی را از طریق مشارکت‌های مردم برای کسب منافع عادلانه در قلمروهای محلی ایجاد کند. از بررسی تجارب مدیریت‌ها و حکومت‌های محلی در جهان می‌توان فهمید که مهم‌ترین شاخص موفقیت آنان، توجه به خرد جمعی و پرهیز از اعمال نظرهای شخصی و حب و بغض‌های سیاسی و اجتماعی است. چنین نگاهی به افزایش انگیزه شهروندان برای مشارکت، احساس تعلق‌خاطر و مسئولیت‌پذیری آنها نسبت به سرنوشت شهر و در ابعاد کلان‌تر رونق فضای همدلی، همکاری و اعتماد بین مردم با مسئولانشان در اداره بهتر امور منجر می‌شود.

همشهری کردستان – خبرنگار  هیوا محمدپور

شما هم در قسمت نظرات در مورد این مطلب بنویسد بعد از تائید مدیر منتشر خواهد شد