عدالت نامه مرکز آموزش حقوق به زبان ساده
«هر زمان بخواهم مهریهام را میتوانم بگیرم؟» این یکی از پرتکرارترین پرسشهایی است که در پروندههای خانواده مطرح میشود. بسیاری از افراد هنگام عقد، عبارت «عندالمطالبه» را در سند ازدواج امضا میکنند، اما سالها بعد و هنگام بروز اختلاف متوجه میشوند که دقیقاً از آثار حقوقی آن اطلاع ندارند.
عدالت نامه – مهریه عندالمطالبه به این معنا نیست که زن بدون رعایت تشریفات قانونی یا در هر شرایطی فوراً به مهریه خود میرسد؛ بلکه قانون برای مطالبه، رسیدگی و اجرای آن مراحل مشخصی در نظر گرفته است. در این مقاله، مفهوم مهریه عندالمطالبه، تفاوت آن با مهریه عندالاستطاعه، مواد قانونی، مراحل وصول و نکات کاربردی را بررسی میکنیم.
مهریه عندالمطالبه یعنی چه؟
واژه «عندالمطالبه» یعنی به محض مطالبه. به بیان ساده، اگر مهریه در عقدنامه به صورت عندالمطالبه تعیین شده باشد، زن از نظر قانونی هر زمان که بخواهد میتواند درخواست دریافت آن را مطرح کند. به همین دلیل، لازم نیست برای مطالبه مهریه حتماً طلاق گرفته باشد یا اختلاف شدیدی میان زوجین وجود داشته باشد. مطالبه مهریه حتی در دوران زندگی مشترک نیز از نظر قانونی امکانپذیر است.
مهریه از چه زمانی به زن تعلق میگیرد؟
یکی از مهمترین مواد قانونی در این زمینه ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی است.
این ماده مقرر میکند:
«به مجرد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.»
این ماده در عمل چه معنایی دارد؟
یعنی از همان لحظهای که عقد نکاح بهطور صحیح منعقد میشود، زن مالک مهریه است و مالکیت او موکول به شروع زندگی مشترک، تولد فرزند یا وقوع طلاق نیست.
این موضوع یکی از مهمترین تفاوتهای مهریه با بسیاری از حقوق مالی دیگر است.
آیا زن میتواند در زمان زندگی مشترک مهریه را مطالبه کند؟
بله. قانون هیچ الزامی برای وقوع طلاق در نظر نگرفته است. در نتیجه، زن میتواند حتی زمانی که با همسر خود زندگی میکند نیز مهریه را مطالبه کند. البته در عمل، بسیاری از زوجین تلاش میکنند این موضوع را از طریق گفتوگو و توافق حل کنند تا اختلاف خانوادگی ایجاد نشود.
آیا شوهر باید فوراً تمام مهریه را پرداخت کند؟
اگر مهریه عندالمطالبه باشد، اصل بر امکان مطالبه آن است؛ اما اگر مرد ادعا کند توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد، ممکن است موضوع اعسار و تقسیط مهریه مطرح شود. در این حالت، دادگاه وضعیت مالی مرد را بررسی میکند و در صورت احراز شرایط قانونی، ممکن است پرداخت مهریه به صورت اقساطی تعیین شود. بنابراین، عندالمطالبه بودن مهریه لزوماً به معنای پرداخت یکجای آن در همه پروندهها نیست.
تفاوت مهریه عندالمطالبه با عندالاستطاعه
بزرگترین تفاوت این دو نوع مهریه در نحوه اثبات شرایط پرداخت است. در مهریه عندالمطالبه، اصل بر امکان مطالبه مهریه است و اگر مرد مدعی ناتوانی مالی باشد، باید آن را مطابق مقررات اثبات کند. اما در مهریه عندالاستطاعه، موضوع استطاعت مالی زوج نقش مهمی در امکان وصول مهریه دارد. به همین دلیل، آثار حقوقی این دو نوع مهریه با یکدیگر یکسان نیست و در مقالهای جداگانه به طور کامل درباره مهریه عندالاستطاعه توضیح خواهیم داد.
مراحل مطالبه مهریه
در بیشتر پروندهها، مسیر کلی به این شکل است:
مرحله اول: بررسی سند رسمی ازدواج.
مرحله دوم: ثبت درخواست از طریق مرجع صالح.
مرحله سوم: ابلاغ به زوج.
مرحله چهارم: بررسی وضعیت مالی و اقدامات اجرایی در صورت لزوم.
در برخی پروندهها ممکن است توقیف اموال، معرفی دارایی یا طرح دعوای اعسار نیز مطرح شود.
مواد قانونی مرتبط
ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی
زن به محض وقوع عقد، مالک مهریه میشود و حق مطالبه آن را دارد.
ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی
زن میتواند تا زمانی که مهریه به او تسلیم نشده است، در شرایط مقرر قانونی از حق حبس استفاده کند؛ مشروط بر اینکه حق خود را از بین نبرده باشد.
ماده ۱۰۸۷ و مواد بعدی قانون مدنی
این مواد به برخی احکام مربوط به تعیین مهر، مهرالمثل و سایر موضوعات مرتبط میپردازند.
💡 نظر کارشناس حقوقی عدالتنامه
بسیاری از افراد تصور میکنند مطالبه مهریه همیشه به معنای توقیف اموال یا زندانی شدن شوهر است؛ در حالی که هر پرونده شرایط خاص خود را دارد.
اگر قصد مطالبه مهریه را دارید، پیش از هر اقدامی وضعیت اموال، نحوه درج مهریه در عقدنامه و امکان توافق با همسر را بررسی کنید. در بسیاری از موارد، توافق منطقی میتواند از یک دعوای طولانی و پرهزینه جلوگیری کند.
📌 نکته مهم عدالتنامه
اگر مهریه شما عندالمطالبه است، برای مطالبه آن نیازی به اثبات علت یا ارائه دلیل خاصی ندارید؛ اما برای اجرای مهریه و وصول آن، باید تشریفات قانونی طی شود و ممکن است وضعیت مالی زوج نیز در روند اجرا تأثیرگذار باشد.
راهنمای گامبهگام اقدام
اگر تصمیم به مطالبه مهریه دارید:
✅ اصل سند ازدواج را آماده کنید.
✅ در سامانه ثنا ثبتنام کنید.
✅ از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی یا مرجع قانونی مربوط، درخواست خود را ثبت کنید.
✅ ابلاغهای الکترونیکی را بهطور منظم بررسی کنید.
✅ اگر از اموال همسر خود اطلاع دارید، مدارک مربوط را نگهداری کنید؛ زیرا ممکن است در مرحله اجرای مهریه مفید باشد.
سامانههای رسمی مرتبط
برای استفاده از خدمات قضایی:
سامانه عدل ایران
سامانه خدمات الکترونیک قضایی
سوالات متداول
آیا بدون طلاق هم میتوان مهریه را مطالبه کرد؟
بله. مالکیت مهریه از زمان وقوع عقد ایجاد میشود و ارتباطی به طلاق ندارد.
آیا مهریه عندالمطالبه یعنی مرد باید همان روز پرداخت کند؟
خیر. اصل بر امکان مطالبه است، اما نحوه پرداخت ممکن است با توجه به مقررات و شرایط پرونده تعیین شود.
اگر مرد هیچ مالی نداشته باشد چه میشود؟
در این حالت ممکن است موضوع اعسار و پرداخت اقساطی مهریه مطرح شود که دادگاه درباره آن تصمیم میگیرد.
آیا زن میتواند بخشی از مهریه را مطالبه کند؟
بله. در بسیاری از موارد، مطالبه تمام یا بخشی از مهریه امکانپذیر است.
