عدالت نامه مرکز آموزش حقوق به زبان ساده
عدالت نامه – یکی از رایجترین باورهای اشتباه در دعاوی خانواده این است که برخی تصور میکنند هر مردی پس از مطالبه مهریه، بهراحتی میتواند دادخواست اعسار بدهد و مهریه را به اقساط بسیار اندک بپردازد. در مقابل، برخی زنان نیز تصور میکنند با صدور حکم مهریه، شوهر موظف است کل مبلغ را فوراً پرداخت کند. حقیقت این است که هیچیک از این دو تصور، بهطور مطلق درست نیست.
اعسار از پرداخت مهریه، یک دعوای حقوقی مستقل است و دادگاه تنها زمانی با آن موافقت میکند که ناتوانی مالی زوج بر اساس مدارک و مستندات قانونی احراز شود. در این مقاله، مفهوم اعسار، شرایط پذیرش آن، مدارک لازم، نحوه تقسیط مهریه و قوانین مرتبط را بررسی میکنیم.
اعسار یعنی چه؟
اعسار در اصطلاح حقوقی به این معناست که شخص، به دلیل نداشتن دارایی یا درآمد کافی، توانایی پرداخت یکجای بدهی خود را ندارد. بنابراین اعسار به معنای از بین رفتن بدهی نیست؛ بلکه به این معناست که بدهکار درخواست میکند بدهی او با توجه به وضعیت مالیاش بهصورت اقساط یا با شرایط مناسبتری پرداخت شود.
آیا هر مردی میتواند دادخواست اعسار بدهد؟
بله، هر شخصی که واقعاً توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد، میتواند دادخواست اعسار مطرح کند. اما ثبت دادخواست به معنای پذیرش آن نیست. دادگاه وضعیت مالی، درآمد، اموال، هزینههای زندگی و سایر مدارک را بررسی میکند و سپس درباره پذیرش یا رد اعسار تصمیم میگیرد.
دادگاه چگونه اعسار را بررسی میکند؟
قاضی برای تصمیمگیری ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
- میزان درآمد ماهانه زوج
فیش حقوقی
سوابق بیمه
مالکیت خانه، زمین یا خودرو
گردش مالی و حسابهای بانکی (در حدود مقررات قانونی)
اظهارات شهود
سایر مدارک مالی
اگر مشخص شود که مرد توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد، ممکن است دادگاه حکم به تقسیط مهریه صادر کند.
تقسیط مهریه چگونه تعیین میشود؟
دادگاه با توجه به شرایط هر پرونده، ممکن است:
مبلغی را به عنوان پیشپرداخت تعیین کند.
سپس اقساط ماهانه یا دورهای مشخص کند.
میزان اقساط برای همه پروندهها یکسان نیست و به وضعیت مالی واقعی زوج بستگی دارد.
چه مدارکی برای دادخواست اعسار لازم است؟
با توجه به شرایط هر پرونده، ممکن است مدارک زیر مورد نیاز باشد:
- شناسنامه و کارت ملی
دادنامه یا اجراییه مهریه
فیش حقوقی یا مدارک درآمد
مدارک مربوط به داراییها
استشهادیه (در صورت نیاز)
سایر اسناد مالی
هرچه مدارک دقیقتر باشد، دادگاه راحتتر میتواند درباره ادعای اعسار تصمیم بگیرد.
اگر دادگاه اعسار را نپذیرد چه میشود؟
اگر دادگاه به این نتیجه برسد که مرد توانایی پرداخت مهریه را دارد یا ادعای اعسار ثابت نشده است، ممکن است درخواست اعسار رد شود. در این صورت، اقدامات اجرایی برای وصول مهریه مطابق مقررات ادامه پیدا خواهد کرد.
مواد قانونی مرتبط
ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی: زن از زمان وقوع عقد، مالک مهریه میشود و حق مطالبه آن را دارد.
توضیح: این ماده مبنای اصلی حق مطالبه مهریه است.
قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی
بخش مهمی از دعاوی اعسار و تقسیط مهریه بر اساس قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب ۱۳۹۴ رسیدگی میشود. بهویژه مواد ۳، ۷، ۸، ۱۰ و ۱۱ این قانون، درباره ادعای اعسار، نحوه رسیدگی، تکلیف اثبات اعسار، ارائه فهرست اموال و آثار حقوقی آن مقررات مهمی را بیان کردهاند.
توضیح ساده:
اگر شخصی ادعا کند توانایی پرداخت محکومبه را ندارد، باید مطابق مقررات این قانون، وضعیت مالی خود را به دادگاه اعلام کند و اطلاعات خلاف واقع میتواند آثار قانونی داشته باشد.
ماده ۵۰۴ قانون آیین دادرسی مدنی: در این ماده، اعسار به نداشتن توانایی پرداخت هزینهها به دلیل کافی نبودن دارایی یا دسترسی نداشتن به مال تعریف شده است و مبانی کلی اعسار را بیان میکند.
💡 نظر کارشناس حقوقی عدالتنامه
یکی از اشتباهات رایج این است که برخی افراد پیش از طرح دادخواست اعسار، اموال خود را به دیگران منتقل میکنند تا خود را ناتوان نشان دهند. اگر دادگاه به این نتیجه برسد که انتقال اموال با هدف فرار از پرداخت دین انجام شده است، این اقدام میتواند آثار حقوقی و حتی کیفری به دنبال داشته باشد. بهترین راه، ارائه اطلاعات واقعی و کامل درباره وضعیت مالی است.
📌 نکته مهم عدالتنامه
اعسار به معنای بخشش مهریه نیست. در صورت پذیرش اعسار، اصل بدهی باقی میماند و فقط نحوه پرداخت آن تغییر میکند.
راهنمای گامبهگام ثبت دادخواست اعسار
اگر قصد دارید دادخواست اعسار از پرداخت مهریه ثبت کنید:
مرحله اول
تمام اموال، درآمدها و تعهدات مالی خود را بهصورت دقیق فهرست کنید.
مرحله دوم
مدارک درآمد، فیش حقوقی، اجارهنامه، اسناد بانکی و سایر مستندات را آماده کنید.
مرحله سوم
در سامانه ثنا ثبتنام کنید.
مرحله چهارم
از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی دادخواست اعسار را ثبت کنید.
مرحله پنجم
تمام ابلاغیههای دادگاه را از طریق سامانه ثنا پیگیری کنید.
سامانههای رسمی مرتبط
برای ثبت دادخواست و پیگیری پرونده از سامانههای رسمی قوه قضاییه استفاده کنید:
سامانه عدل ایران: https://adliran.ir
سامانه خدمات الکترونیک قضایی (ثنا): https://my.adliran.ir
سامانه ابلاغ الکترونیکی قضایی: https://eblagh.adliran.ir
سوالات متداول
آیا با ثبت دادخواست اعسار، مهریه از بین میرود؟
خیر. فقط ممکن است نحوه پرداخت آن تغییر کند.
آیا هر مردی میتواند تقسیط مهریه بگیرد؟
خیر. دادگاه باید ناتوانی مالی او را احراز کند.
آیا داشتن حقوق ثابت مانع اعسار است؟
خیر. میزان درآمد، هزینههای زندگی و سایر شرایط نیز بررسی میشود.
آیا پس از صدور حکم تقسیط، امکان تغییر اقساط وجود دارد؟
در برخی شرایط و با تغییر وضعیت مالی، ممکن است درخواست تعدیل اقساط مطرح شود.
