غار کرفتو دیواندره رازی هزارانساله در دل صخرههای کردستان
به قلم عدالت خبر — تنها رسانهی تخصصی دیواندره
اگر تا امروز اسم «غار کرفتو» را شنیدهاید ولی هنوز پایتان به آن باز نشده، باید بگوییم چیزی را از دست دادهاید که در هیچ جای دیگر ایران تکرار نمیشود. تصور کنید کوهی آهکی که میلیونها سال پیش زیر آب بوده، حالا سر از دل زمین بیرون آورده و انسانهای هزاران سال پیش، بدون هیچ ابزار مدرنی، در دل همین کوه برایشان اتاق و راهرو و پنجره تراشیدهاند. این دقیقاً همان چیزی است که در غار کرفتو، در دل شهرستان دیواندره، منتظر شماست.
غار کرفتو دیواندره
غار کرفتو دیواندره کجاست؟
غار کرفتو در حدود ۷۰ کیلومتری شمالغرب شهر دیواندره در استان کردستان قرار دارد و از سمت شهر سنندج نیز فاصلهای مشابه دارد. این غار در امتداد جادهی دیواندره به سقز و سپس مسیر فرعی تکاب واقع شده و یکی از نزدیکترین و درعینحال شگفتانگیزترین جاذبههای گردشگری قابلدسترسی از دیواندره محسوب میشود.
مسیر پیشنهادی از دیواندره: از دیواندره به سمت سقز حرکت کنید تا به دوراهی تکاب برسید. از آنجا وارد جادهی فرعی سمت راست شوید و مسیر را تا منطقهی گورباباعلی ادامه دهید. کمی جلوتر، تابلوی ورودی جادهی کرفتو را خواهید دید؛ از روستای یوزباشکندی که عبور کنید، تنها چند کیلومتر با غار فاصله دارید. تمام این مسیر آسفالته و کمرفتوآمد است و برای هر خودرویی قابل عبور.
نزدیک غار، روستای دیدنی تُرکانبلاغ (مسعودآباد) قرار دارد که با طبیعت بکر و بافت روستایی اصیلش، میتواند توقفگاهی دلنشین در مسیر رفت یا برگشت شما باشد.
داستانی که در دل صخره حک شده
نکتهای که کرفتو را از هر غار دیگری در ایران متمایز میکند این است که اینجا فقط یک پدیدهی طبیعی نیست؛ ترکیبی است از دست طبیعت و دست انسان. حدود ۶۵ تا ۲۵۰ میلیون سال پیش، در دورهی زمینشناسی مزوزوئیک، این کوه آهکی هنوز زیر آب بود. وقتی آب عقب نشست، حفرهها و دالانهای طبیعیای در دل کوه شکل گرفت که بعدها سرنوشتی عجیب پیدا کردند.
انسانهای ساکن این منطقه، شاید برای فرار از هجوم لشکرهای بیگانه یا شاید برای امنیت بیشتر، این حفرههای طبیعی را گسترش دادند. با چکش و قلمهای آهنی، اتاقهای تو در تو، پنجرههای رو به دره، دالانهای ارتباطی و حتی چاههای سنگی برای ذخیرهی آب و غله در دل کوه تراشیدند. نتیجهی این کار، مجموعهای چهارطبقه با نزدیک به ۱۸ اتاق فقط در بخش ورودی است — به همین دلیل، بسیاری کرفتو را «اولین آپارتمان مسکونی جهان» مینامند.
بررسی کتیبهها و آثار بهجامانده نشان میدهد این غار در دورههای مختلفی از تاریخ ایران محل سکونت یا نیایش بوده: از دوران پیشازتاریخ (احتمالاً اواخر هزارهی پنجم پیش از میلاد) گرفته تا دورههای سلوکی، اشکانی، ساسانی و اسلامی. در دورههای پیش از اسلام بیشتر کارکرد آیینی و نیایشی داشته و در دورهی اسلامی بیشتر بهعنوان سکونتگاه یا پناهگاه دفاعی مورد استفاده قرار گرفته است.
غار کرفتو کردستان
کتیبهی یونانی و راز هراکلس
جذابترین بخش کرفتو برای بسیاری از بازدیدکنندگان، کتیبهای یونانی است که روی سردر یکی از اتاقهای طبقهی سوم حک شده. در این کتیبه از هراکلس، نیمهخدای اسطورهای یونان، یاد شده و مضمون آن این است که هر کس به این خانه وارد شود، در امان خواهد بود. همین کتیبه باعث شده برخی پژوهشگران این بخش از غار را معبدی برای هراکلس بدانند؛ یادگاری از دورهای که فرهنگ هلنی پس از فتوحات اسکندر، رد پای خود را حتی در دل کوههای کردستان هم بهجا گذاشت.
در همان طبقه، دو درِ کنار هم با ارتفاع متفاوت هم دیده میشود؛ روایت محلی میگوید درِ بلندتر برای ورود پادشاه یا رئیس مجموعه بوده و درِ کوتاهتر، افراد عادی را وامیداشته با خمشدن و تعظیم وارد شوند — جزئیاتی که کرفتو را از یک غار ساده به یک روایت تاریخی زنده تبدیل میکند.
معماریای که هنوز کاملاً کشف نشده
بخش دستکند کرفتو در چهار طبقه سازماندهی شده که با پلههای سنگی و دالانهای داخلی به هم متصلاند. زیباترین و پرکارترین بخش از نظر کارشناسان، طبقهی سوم است؛ جایی که تراش سقفها، طراحی پنجرهها و نورگیرها، ظرافتی نشان میدهد که باورش برای معماری بدون ابزار مدرن سخت است.
نکتهی جالب اینکه تا امروز، نقشهی دقیق و کاملِ همهی راهروها و اتاقهای غار تهیه نشده و بخشهایی از آن هنوز ناشناخته باقی ماندهاند. ستون اصلی غار حدود ۷۵۰ متر طول دارد و شاخههای فرعی زیادی از آن منشعب میشود؛ برخی دالانها آنقدر بلند و باز هستند که بهراحتی میتوان ایستاده عبور کرد و برخی دیگر آنقدر تنگاند که باید سینهخیز رد شد.
روی دیوارهای غار، نقشبرجستهها و سنگنگارههایی از اسب و سوارکار، بزکوهی، گوزن، شتر و حتی دست انسان دیده میشود؛ برخی از این نقوش متأسفانه بر اثر یادگارینویسی بازدیدکنندگان در طول سالها آسیب دیدهاند، اما بخش قابلتوجهی هنوز سالم مانده و قابل مشاهده است.
برای رسیدن به دهانهی ورودی غار که حدود ۲۰ تا ۲۵ متر از دامنهی کوه ارتفاع دارد، باید از حدود ۱۸۰ پله بالا بروید؛ نکتهای که اگر همراه شما فردی با مشکل زانو یا مفاصل است، بهتر است پیش از سفر در نظر بگیرید.
غار کرفتو دیواندره
چرا کرفتو برای ثبت جهانی شایستگی دارد؟
غار کرفتو در ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شمارهی ثبت ۳۳۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید — یعنی بیش از هشت دهه است که بهعنوان یکی از آثار ملی کشور شناخته میشود. اما خبر مهمتر برای علاقهمندان میراث فرهنگی این است که این غار در ۲۴ آبان ۱۴۰۱ در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو نیز ثبت شد؛ گامی مهم در مسیر طولانی ثبت جهانی. نمایندگان مردم منطقه در مجلس نیز بارها بر پیگیری تکمیل پروندهی ثبت جهانی این اثر تأکید کردهاند، چرا که کرفتو از نظر قدمت، وسعت و تنوع دورههای تاریخی، پتانسیل بالایی برای این جایگاه دارد.
آخرین وضعیت پروندهی ثبت جهانی؛ آنچه امسال اتفاق افتاد
به گزارش عدالت خبر، روند علمیسازی پروندهی ثبت جهانی کرفتو در سالهای اخیر شتاب گرفته است. پویا طالبنیا، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کردستان، از پایان نخستین مرحلهی بررسیهای روشمند باستانشناسی در عرصه و حریم غار-معبد کرفتو خبر داده و گفته است در جریان این مطالعات، ۲۹ مجموعه شامل ۹۰ اثر و عارضهی فرهنگی و طبیعی شناسایی و مستندسازی شدهاند؛ از جمله بلوکهای آهکی کارستیک، غارهای فرعی، پناهگاههای صخرهای، برج دیدهبانی، گورستان، تپههای تاریخی، یخچال طبیعی، استخر باستانی و راه باستانی. به گفتهی او، این بررسیها در قالب ۱۵ تیم تخصصی برنامهریزی شده و هیأت بررسی عرصه و حریم، نخستین گروهی بوده که کار میدانی خود را به پایان رسانده است.
زهرا فاتحی، مدیر پایگاه میراث ملی غار-معبد کرفتو نیز تأکید کرده دادههای بهدستآمده پس از تحلیل، در اختیار سایر گروههای تخصصی حفاظت، مدیریت و گردشگری قرار میگیرد تا در تدوین نهایی پروندهی ثبت جهانی استفاده شود.
روند پژوهش همچنان ادامه دارد: در ۷ مردادماه ۱۴۰۵، طالبنیا به همراه مسئولان پژوهشی ادارهکل و مدیران پایگاههای میراثفرهنگی کرفتو و زیویه بار دیگر از این غار تاریخی بازدید کرد و از تداوم مطالعات میدانی و مستندسازی علمی برای تکمیل پرونده خبر داد. او در این بازدید بر لزوم رعایت استانداردهای بینالمللی در تدوین پرونده تأکید کرد و گفت غار کرفتو با معماری صخرهای منحصربهفرد، کتیبههای تاریخی و ویژگیهای باستانشناختیاش، یکی از مهمترین آثار استان کردستان است که معرفی شایستهی آن نقش مهمی در توسعهی گردشگری فرهنگی منطقه خواهد داشت.
این جزئیات نشان میدهد کرفتو دیگر فقط یک غار تاریخی برای بازدید نیست؛ بلکه پروندهای زنده و در حال تکمیل است که هر ماه گام تازهای به جلو برمیدارد — موضوعی که عدالت خبر بهطور مستمر آن را دنبال خواهد کرد.
غار کرفتو دیواندره
کرفتو در یک نگاه
| ویژگی | جزئیات |
|---|---|
| موقعیت | حدود ۷۰ کیلومتری شمالغرب دیواندره، استان کردستان |
| نام کامل ثبتی | غار-معبد کرفتو |
| تاریخ ثبت ملی | ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ — شمارهی ثبت ۳۳۰ |
| فهرست موقت یونسکو | ثبتشده در ۲۴ آبان ۱۴۰۱ |
| تعداد طبقات بخش دستکند | ۴ طبقه، حدود ۱۸ اتاق در ورودی |
| طول ستون اصلی غار | حدود ۷۵۰ متر |
| ارتفاع دهانهی ورودی | ۲۰ تا ۲۵ متر از دامنهی کوه |
| تعداد پله تا ورودی | حدود ۱۸۰ پله |
| ساعت بازدید | هر روز، ۸ صبح تا ۵ عصر |
| مدتزمان پیشنهادی بازدید | ۱ تا ۲ ساعت |
| یافتههای اخیر پژوهشی (۱۴۰۵) | ۲۹ مجموعه شامل ۹۰ اثر فرهنگی و طبیعی مستندسازیشده |
امکانات و نکاتی که پیش از سفر باید بدانید
خبر خوب برای گردشگران این است که کرفتو دیگر یک مقصد دورافتاده و بدون امکانات نیست. در محوطهی غار، پارکینگ، سرویس بهداشتی، یک بوفهی کوچک و آلاچیقهای طبیعی برای استراحت در نظر گرفته شده و در سال گذشته، سیستم روشنایی داخل غار نوسازی و بخشی از یادگاریهای اسپریشده روی دیوارها پاکسازی شده است. همچنین همیشه دو نفر راهنما در محدودهی غار مستقر هستند تا در صورت نیاز، بازدیدکنندگان را راهنمایی کنند.
چند نکتهی عملی برای سفری بیدردسر:
ساعت بازدید: هر روز هفته، از ساعت ۸ صبح تا ۵ عصر، بدون تعطیلی.
مدتزمان پیشنهادی: بین ۱ تا ۲ ساعت برای دیدن بخشهای اصلی کافی است.
آب همراه داشته باشید: هرچند نزدیک غار چشمهی آب گوارایی وجود دارد، در فصلهای گرم سال حتماً آب کافی با خود ببرید.
چراغقوه فراموش نشود: با وجود روشنایی برقی داخل غار، قطعی برق دور از انتظار نیست.
کرم ضدآفتاب و کلاه: بیرون غار سایهای وجود ندارد و آفتاب منطقه در فصل گرما شدید است.
آمادهی پله باشید: ۱۸۰ پله تا ورودی، برای افراد با مشکل زانو میتواند چالشبرانگیز باشد.
جاذبههای اطراف کرفتو که نباید از دست بدهید
سفر به کرفتو فرصت خوبی است تا چند جاذبهی دیگر منطقه را هم ببینید. در همان حوالی، غار کانیمیکائیل با قدمتی مربوط به هزارهی چهارم پیش از میلاد قرار دارد و کمی آنطرفتر، گورستان تاریخی کولتاریکه از دورهی مانایی، سکونت انسان در این منطقه را در ادوار مختلف تاریخی تأیید میکند. منطقهی حفاظتشدهی عبدالرزاق کردستان که کرفتو در دل آن قرار گرفته، زیستگاه گونههایی مانند عقاب سرطلایی و چند نوع پستاندار وحشی است — برای علاقهمندان طبیعتگردی و پرندهنگری، فرصتی جداگانه.
افسانهها و پیوند مردم منطقه با غار
کمتر جایی در کردستان پیدا میکنید که بهاندازهی کرفتو در دل روایتها و افسانههای محلی جا باز کرده باشد. پیچیدگی دالانها، سکوت عجیب داخل غار و قدمت اسرارآمیزش باعث شده در طول نسلها داستانهای زیادی دربارهی چگونگی ساخت آن در میان اهالی منطقه شکل بگیرد.
این پیوند فقط به افسانهها ختم نمیشود؛ هر ساله در اسفندماه، مردم منطقه بهصورت خودجوش برای پاکسازی محوطه و داخل غار از زبالهها جمع میشوند تا مهمانان نوروزی، غار را در بهترین حالت ممکن ببینند. این حرکت مردمی، خودش گواهی است بر اینکه کرفتو برای اهالی دیواندره، فقط یک جاذبهی گردشگری نیست؛ بخشی از هویت منطقه است.
بیشتر بخوانید:
سوالات متداول دربارهی غار کرفتو دیواندره
غار کرفتو کجاست و چقدر با دیواندره فاصله دارد؟ غار کرفتو در حدود ۷۰ کیلومتری شمالغرب شهر دیواندره در استان کردستان قرار دارد و از طریق جادهی دیواندره–سقز و مسیر فرعی تکاب قابلدسترسی است.
چرا به کرفتو «غار-معبد» میگویند؟ چون بخشی از کتیبهها و شواهد باستانشناسی نشان میدهد این غار در دورهای از تاریخ، بهویژه در دورهی هلنی، کارکرد آیینی و نیایشی داشته؛ به همین دلیل در اسناد رسمی و پژوهشی به آن «غار-معبد کرفتو» گفته میشود.
آیا غار کرفتو در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است؟ هنوز نه بهصورت قطعی. این اثر در ۲۴ آبان ۱۴۰۱ در فهرست موقت یونسکو ثبت شده و هماکنون پروندهی نامزدی آن با انجام مطالعات باستانشناسی، معماری، زمینشناسی و مدیریتی در حال تکمیل است.
بهترین زمان بازدید از غار کرفتو چه فصلی است؟ بهار و اوایل تابستان به دلیل آبوهوای معتدل و چشماندازهای سبز اطراف، بهترین زمان بازدید است؛ هرچند غار در تمام طول سال، هر روز از ۸ صبح تا ۵ عصر باز است.
آیا برای بازدید از غار کرفتو راهنما لازم است؟ حضور راهنما اجباری نیست، اما همیشه دو نفر راهنما در محدودهی غار مستقر هستند و در صورت تمایل میتوانید از راهنمایی آنها برای دیدن بخشهای مهمتر استفاده کنید.
آیا غار کرفتو برای کودکان و سالمندان مناسب است؟ با توجه به وجود حدود ۱۸۰ پله تا دهانهی ورودی و برخی دالانهای تنگ و سینهخیز در بخشهای طبیعی، بازدید برای افراد با محدودیت حرکتی یا مشکل زانو میتواند دشوار باشد؛ اما بخش اصلی و دیدنی غار برای اکثر کودکان و بزرگسالان قابلدسترسی است.
چرا باید کرفتو را در برنامهی سفرتان بگنجانید؟
غار کرفتو ترکیبی نایاب از شگفتی طبیعی و نبوغ معماری انسانی است. جایی که میتوانید در یک بازدید چند ساعته، هزاران سال تاریخ را از دورهی پیشازتاریخ تا دوران اسلامی، از دل سنگها بخوانید. اگر سفری به کردستان دارید و مسیرتان از دیواندره میگذرد، ندیدن این اثر بینظیر واقعاً فرصتی است که نباید از دست بدهید.
عدالت خبر بهعنوان تنها رسانهی تخصصی شهرستان دیواندره، در تلاش است تازهترین اخبار و گزارشهای میدانی از وضعیت غار کرفتو و روند ثبت جهانی آن را در اختیار مخاطبان قرار دهد. برای دنبالکردن آخرین تحولات این اثر تاریخی، با ما همراه باشید.
شما هم در قسمت نظرات در مورد این مطلب بنویسد بعد از تائید مدیر منتشر خواهد شد
About The Author
