سارال دیواندره کجاست و چرا باید برای یکبار هم شده به آن سفر کنی؟
عدالت خبر، اگر دنبال جایی میگردی که هم کوه داشته باشه هم دشت، هم چشمههای زلال، هم رد پای تاریخ چند هزار ساله داشته باشه، سارال دیواندره دقیقاً همان مقصدیست که باید در لیست سفرتان بنشانید. این منطقه در دل استان کردستان، جاییست که طبیعت هنوز دستنخورده مانده و گردشگری انبوه هنوز پیدایش نکرده؛ همین یعنی فرصتی نایاب برای کسانی که از شلوغی مقصدهای معروف خسته شدهاند.
| اطلاعات سریع سفر | جزئیات |
|---|---|
| موقعیت | استان کردستان، شهرستان دیواندره |
| جایگاه اداری | یکی از سه بخش دیواندره، حدود ۳۰٪ از مساحت شهرستان |
| فاصله تا تهران | حدود ۶ ساعت رانندگی |
| فاصله دیواندره تا سنندج | حدود ۱.۵ ساعت |
| تعداد روستاها | بیش از ۵۷ روستا |
| اقتصاد محلی | کشاورزی و دامپروری |
| بهترین فصل سفر | بهار و اوایل تابستان |
| نوع اقامت | کمپینگ در طبیعت یا هتل در سنندج |
| جاذبههای نزدیک | قلعههای بهرام، افراسیاب و ئالولاخ، سنگنگارههای کوه کانی ریحان، غار کرفتو، روستای پلنگان |
| دسترسی از تهران | آزادراه ساوه–همدان تا بیجار و دیواندره؛ یا آزادراه قزوین–زنجان (طولانیتر) |
سارال کجاست و چرا اینقدر خاص است؟
سارال بخشی که به شهرستان دیواندره در استان کردستان تعلق دارد. فاصلهاش تا تهران حدود ۶ ساعت رانندگی است و تا سنندج، مرکز استان، فقط یک ساعت و نیم. طبق آخرین سرشماریها جمعیت این منطقه چیزی حدود ۱۹ هزار نفر است که بخش بزرگی از آنها زندگیشان را از کشاورزی و دامپروری در مراتع سرسبز و حاصلخیز منطقه میگذرانند. و وقتی پا به این دشتها بگذارید، میفهمید چرا. خاک اینجا آنقدر پربرکت است که رونق کشاورزی و دامداریاش هیچ تعجبی ندارد.
از نظر تقسیمات کشوری، سارال یکی از سه بخش شهرستان دیواندره است، اما با در برداشتن حدود ۳۰ درصد از کل مساحت شهرستان و بیش از ۴۰ روستا، بیشک بکرترین و طبیعیترین بخش آن بهحساب میآید. همین وسعت زیاد و پراکندگی روستاها باعث شده بافت طبیعی منطقه تا حد زیادی دستنخورده بماند. ترکیبی از رود، کوه و دشت که کمتر جایی در کردستان میتوان مشابهش را دید.
آنچه سارال را از خیلی مقصدهای دیگر متمایز میکند، ترکیب همزمان کوه و دشت است. از یک طرف ارتفاعات و قلههای پوشیده از برف بهاری را دارید، از طرف دیگر دشتهای پهناوری که با اولین گرمای بهار، رنگ سبز و بوی گیاهان دارویی میگیرند.
چرا باید سارال را تجربه کنید؟
تصور کنید اوایل بهار است. نوک قلهها هنوز سفیدپوشاند و هوا خنکای دلچسبی دارد، اما همین که برفها کمکم آب میشوند، چشمهها به جوش میآیند و صدای دلنشین آب در دشت میپیچد. همین حس و حال است که هر سال، حتی در تعطیلات نوروز، گردشگران زیادی را به این منطقه میکشاند.
با رسیدن بهار، دشتهای سارال پر میشود از گیاهان خوراکی و دارویی؛ پیچک، خوژه، هفتتوقه، ریواس و تورشکه تنها بخشی از این گنجینه گیاهیاند. البته اگر قصد چیدن دارید، بهتر است با احتیاط این کار را انجام دهید تا ریشه گیاه آسیب نبیند و طبیعت برای نسل بعد هم دستنخورده بماند.
سارال فقط مال بهار نیست. کوهنوردهای حرفهای حتی در سردترین ماههای سال هم راهی این منطقه میشوند تا از کوه چهلچشمه (یا چلچمه) و دیگر ارتفاعات دیواندره بالا بروند. یعنی هر فصل که بروید، یک روی دیگر از این طبیعت را میبینید.
دشت سارال دیواندره
وقتی طبیعت با تاریخ گره میخورد
جذابیت سارال فقط به مناظرش ختم نمیشود. در دل این منطقه سه قلعه تاریخی پابرجاست: قلعه افراسیاب در روستایی به همین نام، قلعه بارام (بهرام) در روستای قهلهولیانه، و قلعه ئالولاخ در روستای ئالولاخ. قدمت این آثار به سده چهارم هجری برمیگردد و روی دیوارههایشان هنوز میشود نقاشیهای صخرهای را دید؛ تصویرهایی از اسب و سوارکار، آهو، گوزن، درخت و طرحهای هندسی که ردی از روزگاریست که این منطقه پناهگاه شکارچیان بوده و بز کوهی، آهو و گوزن در دل همین دشتها زندگی میکردهاند. جالب است بدانید طبق روایت سالمندان منطقه، بز کوهی تا حدود چهل سال پیش هنوز در کوهستانهای سارال دیده میشد و تازه چند سالیست که بهطور کامل از این ناحیه منقرض شده.
سنگنگارههای شگفتانگیز کوه کانی ریحان
یکی از کمتر شناختهشدهترین اما در عین حال باارزشترین جاذبههای سارال، مجموعه سنگنگارههاییست که در ارتفاعات کوه کانی ریحان کندهکاری شدهاند. این نقشها که بهاحتمال به هزاره اول پیش از میلاد و حتی دورههایی بین قرن هفتم تا دهم پیش از میلاد برمیگردند، تصویرهایی از اسبها و سواران، آهوان با شاخهای گوناگون، گوزن، گرگ، روباه، خرگوش، شتر، سگ شکاری، پلنگ، خرس، مار، درختان و اشکال هندسی مثل دایره و لوزی را روی صخرهها ثبت کردهاند. برخی از این موتیفها آنقدر منحصربهفردند که نمونهشان در هیچ نقطه دیگری از کردستان ایران دیده نشده. متأسفانه تاکنون هیچ حفاری علمی و باستانشناسی رسمی روی این مجموعه انجام نشده و بخشی از این میراث در معرض تخریب و غارت قرار دارد؛ به همین دلیل بازدید مسئولانه و بدون دستکاری از این آثار اهمیت دوچندانی دارد.
سارال دیواندره
کوهها و رودخانهای که نام سارال را ساختهاند
سارال کوههای متعددی دارد که هرکدام داستان و نامی کردی خاص خود را دارند؛ از جمله زهردوان، زیراوای شیرکوژ، کلاورهش، قهلاریانه، تهوریزخاتون، مرهدهر، شیخ لطیف، چاروهسوار، قزلبلاغ، کهلکوژ، بهردهرهش و بهردهسپی. رودخانه معروف قزلاوزن هم از میان این منطقه عبور میکند و روستاهایی مثل گوڵەسوور، ناڵەشکێنە و گیزمل را در کنار خود جای داده؛ منظرهای که بهتنهایی ارزش یک روز پیادهروی کنار رود را دارد.
زبان، پوشش و مشاهیر سارال
مردم سارال به کردی سورانی با لهجهای ویژه صحبت میکنند که حتی در نحوه بستن دستمال یا دستار سر هم با سایر مناطق کردنشین کردستان تفاوت دارد. این منطقه در طول تاریخ زادگاه چند تن از عارفان و عالمان شناختهشده کردستان هم بوده؛ نامهایی مثل حاج شیخ حسین هزارکانیان، بابا شیخ احمد، سید محمد صادق صفاخان و سید احمد حسینی (متخلص به محزون کردستانی) هنوز در حافظه فرهنگی منطقه زندهاند.
برای کسانی که به فرهنگ محلی هم علاقه دارند، سارال حرفهای زیادی برای گفتن دارد. زنان منطقه هنوز با رنگهای گیاهی و خامه طبیعی، قالی و گلیم میبافند و این یعنی میتوانید هم از نزدیک شاهد این هنر باشید و هم یک سوغات اصیل با خودتان ببرید. لباسهای محلی رنگارنگ و خانههای روستایی ساختهشده با مصالح بومی هم از آن چیزهاییست که واقعاً باید از نزدیک دید تا حقش ادا شود.
یک نکته هم نباید نادیده گرفته شود: در سالهای اخیر برگزاری تورهای آفرود بدون مسیر مشخص در این دشتهای دستنخورده رایج شده که به طبیعت آسیب میزند. اگر دلتان برای این سرزمین بکر میتپد، بهتر است سفری مسئولانه داشته باشید.
روستای دوزخدره سارال دیواندره
کجا اقامت کنیم؟
برای اقامت در سارال دو گزینه اصلی پیش رو دارید:
- چادرزدن در دل طبیعت: اگر اهل ماجراجوییاید، میتوانید چادر بزنید و شب را زیر آسمان پرستاره کوهستان بگذرانید. فقط یادتان باشد آب، غذا، لباس گرم، کفش مناسب و پتوی کافی همراه داشته باشید.
- اقامت در هتلهای سنندج: اگر راحتی برایتان در اولویت است، بعد از یک روز گشتوگذار، یکونیم ساعت رانندگی به سمت جنوب شما را به سنندج میرساند. هتلهای این شهر شاید پنجستاره نباشند، اما راحت و مقرونبهصرفهاند و قیمتها معمولاً از حدود ۱۸۵ هزار تومان به بالا شروع میشود.
نکتهای که کمپینگبازها باید جدی بگیرند این است که کوهستان سارال زیرساخت خاصی مثل اقامتگاه بومگردی رسمی یا امکانات رفاهی زیادی ندارد. یعنی هر چیزی که لازم دارید باید همراه خودتان ببرید. از طرفی همین نبودِ امکانات است که طبیعت را دستنخورده نگه داشته، پس بهتر است این را بهجای کمبود، بخشی از تجربه اصیل سفر ببینید.
اقامتگاه بومگردی که در چند سال اخیر در بخش سارال احداث شده و مورد استقبال قرار گرفته است، اقامتگاه بومگردی واقع در روستای کول است که در این اقامتگاه کباب ماهی باکیفیتی ارائه می شود. روستای کول در ۷۰ کیلومتری شهر دیواندره و در دل سارال قرار گرفته است. برای رسیدن به این روستا بعد از حرکت از شهر دیواندره از طریق روستای کوله به سمت شهر هزارکانیان مرکز بخش سارال حرکت می کنید بعد از شهر هزارکانیان بعد از عبور از روستای گیزمل به روستای کول خواهید رسید.
جاذبههای نزدیک که نباید از دست بدهید
حالا که تا اینجا آمدهاید، چند مقصد دیگر هم در نزدیکی سارال هست که ارزش یک سر زدن را دارند:
- سنندج: بازار قدیمی، مسجد جامع و خانههای تاریخی این شهر، تصویری زنده از معماری کردستان به شما نشان میدهد.
- غار کرفتو: در ۷۰ کیلومتری دیواندره (حدود یک ساعت راه) قرار دارد؛ غاری دستکن که هم از نظر تاریخی و هم از نظر زمینشناسی اهمیت دارد و در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
بهترین زمان سفر به سارال کِی است؟
اگر میخواهید سارال را در اوج زیباییاش ببینید، بهار و اوایل تابستان بهترین انتخاباند. در این فصل، دشتها پر از گل و گیاه میشوند، رودخانهها پرآباند و هوا برای گشتوگذار ایدهآل است. زمستان منطقه سرد و پربرف است و بیشتر مناسب کوهنوردهای حرفهایست تا سفرهای خانوادگی و تفریحی.
مسیر دسترسی به سارال
برای رسیدن به سارال از تهران، سادهترین مسیر عبور از آزادراه ساوه–همدان و رسیدن به بیجار و سپس دیواندره است. مسیر جایگزین، آزادراه قزوین–زنجان تا بیجار است که کمی طولانیتر خواهد بود. اگر هم از سنندج حرکت میکنید، تنها یکونیم ساعت با ماشین فاصله دارید. از ترمینال غرب (آزادی) تهران هم مستقیماً اتوبوس به دیواندره وجود دارد، برای کسانی که ترجیح میدهند سفر جادهای را با اتوبوس تجربه کنند.
اگر مقصد نهاییتان مستقیماً سارال است نه دیواندره، بهتر است از سنندج بهعنوان پایگاه سفر استفاده کنید. چون هم امکانات بیشتری دارد و هم فاصله کوتاهتری تا دشتهای سارال.
چند توصیه عملی پیش از سفر
- کفش و لباس مناسب کوهنوردی همراه داشته باشید. زمین منطقه ناهموار و گاهی گِلی است.
- در فصل بهار حتماً یک لایه لباس گرم اضافه بردارید، چون هوای عصرگاهی کوهستان بهسرعت سرد میشود.
- زبالههای خود را حتماً جمعآوری و با خودتان برگردانید؛ این منطقه هنوز دستنخورده است و حفظش وظیفه هر مسافریست.
- برای عکاسی از آثار تاریخی مثل قلعه بهرام، بهتر است ساعات اولیه صبح یا نزدیک غروب بروید تا نور مناسبتری داشته باشید.
- اگر با خانواده سفر میکنید، نگران نباشید. مسیر دسترسی ماشینرو است و امکانات پایه رفاهی در نزدیکی منطقه در دسترس است.
سارال از نگاه مسئولان؛ فرصتی که هنوز کشف نشده
با وجود همه این زیباییها، سارال هنوز جایگاه واقعی خودش را در نقشه گردشگری کردستان پیدا نکرده. طبق گفتههای مسئولان محلی در سال های اخیر، این منطقه حتی در فهرست رسمی روستاهای هدف گردشگری استان هم قرار ندارد؛ موضوعی که با توجه به ظرفیتهای بینظیرش، جای تعجب دارد. یکی از مشکلات اصلی، نبود شعبههای ادارههای خدمترسان مثل میراث فرهنگی و گردشگری در سطح روستاهاست که این وظیفه را عملاً بر دوش دهیاریها گذاشته است.
خبر خوب اینجاست که برنامههایی هم برای آینده در دست اجراست: از تهیه نقشه گردشگری منطقه و برپایی نمایشگاههای فصلی صنایعدستی روستایی گرفته تا ایجاد ایستگاههای خدماتی برای مسافران. حتی صحبت از راهاندازی یک پیست دائمی اسبسواری در منطقه هم مطرح است؛ ایدهای که با روحیه ایلنشینی و طبیعت باز سارال کاملاً همخوانی دارد. از طرفی برای حفظ مراتع و جلوگیری از تخریب گیاهان دارویی، محدودیتهایی هم برای تردد خودروهای آفرود در دستور کار قرار گرفته.
سارال دیواندره یکی از آن مقصدهاییست که هنوز از هجوم گردشگری در امان مانده و همین، بزرگترین ارزش آن است. دشتهای سرسبز، چشمههای زلال، آثار تاریخی چندصدساله و مردمانی که هنوز به سنتهای بومیشان وفادارند، ترکیبی میسازند که کمتر جایی در ایران میتوان مشابهش را پیدا کرد. اگر بهار امسال به دنبال سفری متفاوت هستید، سارال را امتحان کنید؛ طبیعتی که هنوز دستنخورده مانده، منتظرتان است.
بیشتر بخوانید:
سؤالات متداول درباره سارال دیواندره
سارال دقیقاً کجاست؟ سارال بخش یا دهستانی در شهرستان دیواندره، استان کردستان است؛ حدود ۶ ساعت با تهران و یکونیم ساعت با سنندج فاصله دارد.
بهترین زمان سفر به سارال چه فصلی است؟ بهار و اوایل تابستان، بهخصوص اردیبهشت و خرداد، بهترین زمان است؛ چون طبیعت در اوج سرسبزی و رودخانهها پرآباند.
آیا امکان اقامت در خود سارال وجود دارد؟ اقامت رسمی مثل هتل در خود سارال وجود ندارد؛ گزینهها کمپینگ در طبیعت یا اقامت در هتلهای سنندج (حدود ۱.۵ ساعت فاصله) است.
سفر به سارال برای خانوادهها مناسب است؟ بله، مسیر دسترسی ماشینرو است و با رعایت آمادهسازی مناسب (لباس، آب، خوراکی) سفر خانوادگی راحتی خواهد بود.
نزدیکترین جاذبههای تاریخی به سارال کداماند؟ قلعههای افراسیاب، بارام و ئالولاخ، سنگنگارههای کوه کانی ریحان و غار کرفتو از مهمترین آثار تاریخی منطقهاند.
سارال چند روستا دارد؟ بخش سارال ۵۷ روستا را در خود جای داده و حدود ۳۰ درصد از مساحت کل شهرستان دیواندره را تشکیل میدهد.
آیا در سارال آثار باستانی خاصی هم هست؟ بله، سنگنگارههای کوه کانی ریحان یکی از مهمترین و کمترشناختهشدهترین آثار باستانی منطقهاند که قدمتی بهقدمت هزاره اول پیش از میلاد دارند.
جامع ترین مطلب در مورد غار کرفتو دیواندره را در لینک زیر بخوانید:
شما هم در قسمت نظرات در مورد این مطلب بنویسد بعد از تائید مدیر منتشر خواهد شد
About The Author
