عدالت نامه مرکز آموزش حقوق به زبان ساده
آپدیت مطلب : 1405 / 2026
عدالت نامه – بسیاری از افراد تصور میکنند اگر زنی مهریه خود را ببخشد، دیگر هیچ راهی برای بازپسگیری آن وجود ندارد. اما این تصور همیشه درست نیست. قانون مدنی ایران در برخی شرایط، به زن اجازه میدهد به مهریهای که برای گرفتن طلاق بخشیده است رجوع کند. البته این حق، شرایط و آثار مهمی دارد که حتی میتواند نوع طلاق را از بائن به رجعی تبدیل کند. در ادامه، به زبان ساده اما با استناد به قانون، تمام نکات مهم این موضوع را بررسی میکنیم.
آیا زن میتواند به مهریه بخشیدهشده رجوع کند؟
یکی از پرسشهای رایج در دعاوی خانواده این است که اگر زن برای گرفتن طلاق، مهریه خود را ببخشد، آیا بعداً میتواند از تصمیم خود برگردد و مهریه را دوباره مطالبه کند؟
پاسخ این سؤال به یک نکته بسیار مهم بستگی دارد؛ اینکه بخشش مهریه در چه قالب حقوقی انجام شده است.
اگر زن مهریه را در قالب طلاق خلع یا مبارات به شوهر بذل کرده باشد، قانون در شرایط خاصی امکان رجوع را پیشبینی کرده است؛ اما اگر مهریه به صورت ابراء یا هبه غیرقابل رجوع بخشیده شده باشد، وضعیت کاملاً متفاوت خواهد بود. بنابراین، نخست باید نوع بخشش مهریه مشخص شود.
رجوع به مهریه در طلاق خلع چگونه است؟
مطابق ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی، طلاق خلع زمانی است که زن به دلیل کراهت و نارضایتی از ادامه زندگی مشترک، مالی را به شوهر میدهد تا او را به طلاق راضی کند. این مال ممکن است تمام مهریه، بخشی از آن، یا حتی مالی بیشتر یا کمتر از مهریه باشد.
در این نوع طلاق، مالی که زن به شوهر میدهد «فدیه» یا «مابذل» نامیده میشود.
آیا زن میتواند از بخشش مهریه پشیمان شود؟
بله، اما تنها در شرایطی که قانون تعیین کرده است.
در طلاق خلع، زن در مدت عده حق دارد از مالی که به شوهر بخشیده است رجوع کند. این عمل در حقوق ایران «رجوع به مابذل» نام دارد.
بنابراین اگر زن هنوز در ایام عده باشد، میتواند اعلام کند که از بخشش مهریه یا مالی که در مقابل طلاق داده است منصرف شده و آن را مطالبه میکند.
رجوع زن چه اثری بر طلاق دارد؟
این مهمترین اثر حقوقی رجوع به مهریه است.
بر اساس بند ۳ ماده ۱۱۴۵ قانون مدنی، طلاق خلع و مبارات تا زمانی که زن به مالی که بخشیده رجوع نکرده، بائن محسوب میشود.
اما اگر زن در ایام عده به مهریه یا مابذل رجوع کند، وضعیت تغییر میکند.
در این حالت:
طلاق از بائن به رجعی تبدیل میشود.
شوهر نیز در مدت باقیمانده از عده، حق رجوع به زن را پیدا میکند.
در نتیجه ممکن است بدون عقد جدید، زندگی مشترک دوباره ادامه پیدا کند.
به همین دلیل، قانونگذار این حق را برای زن بدون اثر متقابل قرار نداده است؛ زیرا رجوع زن به مهریه، حق رجوع مرد به زندگی مشترک را نیز ایجاد میکند.
آیا رجوع به مهریه همیشه امکانپذیر است؟
خیر.
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور میشود هر نوع بخشش مهریه قابل بازگشت است.
در واقع باید میان چند وضعیت تفاوت قائل شد:
۱. بذل مهریه در طلاق خلع
در این حالت، زن تا پایان مدت عده میتواند به مابذل رجوع کند.
۲. ابراء مهریه
اگر زن شوهر را نسبت به مهریه ابراء کرده باشد، یعنی دین او را ساقط کرده است. در این صورت، اصل بر این است که دیگر امکان رجوع وجود ندارد.
۳. هبه مهریه
اگر مهریه در قالب عقد هبه بخشیده شده باشد، امکان رجوع یا عدم رجوع به شرایط عقد، نوع مال، وجود موانع قانونی و مقررات مربوط به هبه بستگی دارد و باید هر پرونده به صورت جداگانه بررسی شود.
آیا بعد از پایان عده هم میتوان به مهریه رجوع کرد؟
خیر. حق رجوع به مابذل فقط در مدت عده وجود دارد. پس از پایان عده، دیگر زن نمیتواند به مهریهای که در طلاق خلع بخشیده است رجوع کند و در نتیجه طلاق نیز به همان صورت بائن باقی میماند.
چرا قانون چنین حقی را پیشبینی کرده است؟
هدف قانون، ایجاد تعادل میان حقوق زن و مرد است. زن ممکن است در شرایط روحی خاص، برای پایان دادن سریع به زندگی مشترک از مهریه خود بگذرد، اما در مدت عده فرصت دارد درباره تصمیم خود دوباره فکر کند. از سوی دیگر، اگر زن تصمیم خود را تغییر دهد و مهریه را مطالبه کند، مرد نیز حق پیدا میکند که به زندگی مشترک بازگردد. این توازن، فلسفه اصلی مقررات مربوط به رجوع در طلاق خلع است.
نکات مهمی که باید بدانید
رجوع به مابذل فقط در طلاق خلع و مبارات معنا دارد.
رجوع باید در ایام عده انجام شود.
با رجوع زن، طلاق بائن به رجعی تبدیل میشود.
شوهر نیز پس از رجوع زن، حق رجوع به زندگی مشترک خواهد داشت.
اگر مهریه قبلاً به صورت ابراء اسقاط شده باشد، معمولاً امکان بازگشت وجود ندارد.
تشخیص نوع بخشش مهریه، مهمترین موضوع در پاسخ به این سؤال است.
پاسخ به این پرسش که «آیا زن میتواند به مهریه بخشیدهشده رجوع کند؟» همیشه یکسان نیست. اگر بخشش مهریه در قالب بذل مهریه در طلاق خلع یا مبارات انجام شده باشد، زن تا پایان مدت عده حق رجوع به مابذل را دارد و با این اقدام، طلاق از بائن به رجعی تبدیل میشود و مرد نیز حق رجوع پیدا میکند. اما اگر مهریه به صورت ابراء یا در قالب دیگری که قانون آن را غیرقابل رجوع میداند بخشیده شده باشد، اصولاً امکان بازپسگیری آن وجود نخواهد داشت.
به همین دلیل، قبل از امضای هرگونه توافق درباره مهریه یا طلاق، آگاهی از آثار حقوقی آن اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا یک عبارت ساده در توافقنامه میتواند سرنوشت حقوق مالی و حتی امکان بازگشت به زندگی مشترک را تغییر دهد.
سوالات متداول
۱. آیا زن بعد از بخشیدن مهریه همیشه میتواند آن را پس بگیرد؟
خیر. این موضوع به نوع بخشش مهریه بستگی دارد. فقط در برخی موارد مانند بذل مهریه در طلاق خلع و آن هم در مدت عده، امکان رجوع وجود دارد.
۲. تا چه زمانی زن میتواند به مهریه بخشیدهشده رجوع کند؟
فقط تا پایان مدت عده. پس از اتمام عده، حق رجوع از بین میرود.
۳. اگر زن به مهریه رجوع کند، آیا مرد هم حقی پیدا میکند؟
بله. در این صورت طلاق بائن به رجعی تبدیل میشود و مرد نیز میتواند در مدت عده به زندگی مشترک رجوع کند.
۴. آیا رجوع به مهریه در طلاق توافقی هم امکان دارد؟
اگر طلاق توافقی از نوع خلع باشد و زن مهریه را به عنوان مابذل بخشیده باشد، رجوع در مدت عده امکانپذیر است؛ اما شرایط توافق و مفاد رأی دادگاه نیز اهمیت دارد.
۵. آیا بخشش مهریه در دفترخانه همیشه غیرقابل رجوع است؟
خیر. صرف تنظیم سند در دفترخانه ملاک نیست. باید مشخص شود بخشش مهریه در قالب حقوقی ابراء، هبه یا بذل در طلاق خلع انجام شده است؛ زیرا آثار هر یک متفاوت است.
